Summary


BURGAZÎ FÜTÜVVETNÂMESİ’NDE GEÇEN BİR DEYİM: “BİTİSİ KARA OLMAMAK”
fütüvvetnâmeler, Ahilik kültürünün en önemli eserleridir. Fütüvvet anlayışının işlendiği bu eserlerde, yüzyıllar öncesine uzanan bir kültürel geleneğe bağlı aynı meslek ya da topluluktaki insanların ortak dili saklıdır. Esnaf loncalarını da kapsamına alan bu dil; fütüvvet ehlinin çeşitli sebeplerle çoğu zaman da ihtiyaca bağlı olarak genel dilin sözcüklerinin kendilerine has anlamlar kazandığı özel bir dildir. Bu yönüyle fütüvvetnâmeler, Türk dilinin kaynak kitabı olma özelliğine sahiptir. Anadolu coğrafyasında Batı Türkçesi ile yazılan çok sayıda fütüvvetnâme mevcuttur. Bunlardan en eskisi, Yahya bin Halil bin Çoban el-Burgazî tarafından kaleme alınan Burgazî Fütüvvetnâmesi’dir. Eski Türkiye Türkçesi döneminden kalan eser, Batı Türkçesine ait söz varlığının kayıtlı örneklerinden biridir. Özellikle deyimler yönünden oldukça zengindir. Eserde geçen bitisi kara olmak deyimi, “mahşer günü amel defterine göre günahkâr kullardan olmak” anlamında kullanılmıştır. Türk milletin söz yaratma gücünden doğan bu deyimin arka planında Türk tarihi ve kültürel mirasının izleri vardır. Bu izler, yüzyıllar öncesine dayanan fütüvvet anlayışının esas alındığı Ahilik kültürüne aittir. Bu çalışmada, Burgazî Fütüvvetnâmesi’nde geçtiği halde günümüzde unutulan bitisi kara olmak deyimi üzerinde durulacaktır. İki bölümden oluşan bildirinin ilk bölümünde, bitisi kara olmak deyimine temel teşkil ettiği için biti sözcüğünün yapısı, anlamı ve kullanımı tarihî lehçelerden başlanarak örneklerle gösterilmiştir. İkinci bölümde, biti sözcüğünün deyimleşmiş şekli olan bitisi kara olmak deyiminin anlamı ve kullanımı verilmiştir.

Keywords
Ahilik Kültürü, Burgazî Fütüvvetnâmesi, Bitisi Kara Olmamak, Söz Varlığı, Deyim